‍

Klik hier om deze route in Maps te openen

We spreken af in een café. De winterzon schijnt en het is warm genoeg om buiten een koffie te drinken. Ik ben nog maar net twee zinnen ver in mijn boek wanneer Ximena arriveert. Haar glimlach stelt mij meteen op mijn gemak. Ze vraagt mij wat ik graag zou willen voor het artikel. Het idee is eenvoudig: haar werk observeren en me op sleeptouw laten nemen in een dag uit het leven van een straatfotografe. Ze glimlacht en stemt toe. “Laten we er iets leuks van maken,” zei ze. En dat is precies wat we hebben gedaan. 

We waren de eerste hoek nog niet om of Ximena maakte al haar eerste foto: een koppel aan tafel achter het venster van het café. Dat verraste me. Voor haar aankomst had ik ook al naar het koppel gekeken. Ik zag dat ze thee dronken, maar Ximena zag er een kans in. Terwijl we langsliepen, scande ze de omgeving, zag ze het kader en het verhaal. Ze drukte op de shutter en liep verder alsof ze niet net het moment in de tijd bevroren had.

“Fotograferen is een beetje zoals acteren,” zegt ze. “De mensen op straat merken me nauwelijks op, en als ze dat wel doen, denken ze waarschijnlijk dat ik gewoon een vreemde vrouw ben die wat raar rondloopt.” Terwijl we samen door de straten wandelen, probeer ik ook foto’s te nemen. Haar kleine, compacte camera staat in schril contrast met de mijne, uitgerust met een grote lens die me op veilige afstand houdt van de mensen die ik fotografeer. Terwijl ik me bekeken voel, beweegt zij bijna onopgemerkt door de straat. Hoewel we nooit ver uit elkaar lopen en zij haar best doet om onzichtbaar te blijven, beschouw ik het als een klein compliment dat ik haar nooit uit het oog ben verloren. 

Op dit moment zijn we in de Matongewijk. We staan stil voor de roltrappen die mensen naar het metrostation Naamsepoort brengen op het randje van Elsene. Het is een glazen kubus waar het licht reflecteert op de ramen, waardoor handafdrukken zichtbaar worden. Het op- en neergaan van mensen op de roltrap zorgt voor een interessante dynamiek van aankomen en vertrekken. Hier blijven we een tijdje staan. Ze trekt foto’s en laat ze aan mij zien. “Kijk”, zegt ze terwijl ze op mijn schouder tikt: “Het zijn drie verhalen in één. De natheid van de straten onthult dat het geregend heeft. De twee mensen gaan de roltrap op en af en hun blikken zullen elkaar ontmoeten eens ze op hetzelfde niveau komen te staan. En de schaduw toont een vrouw die leunt tegen dranghekken.”  

Dranghekken dragen bijna de identiteit van Brussel, hoewel ze functioneren als een tijdelijke afbakening, lijkt het wel alsof de stad ze permanent in het straatbeeld wil. Terwijl Ximena zich focust op het vinden van de perfecte positie en het beeld najaagt dat ze in haar hoofd heeft, loop ik een beetje rond. Eens ik de lucht wil zoeken, bots ik op mijn eigen reflectie. Het plafond van de glazen kubus reflecteert alles wat op de grond gebeurt. Ook hier nodigt de omgeving uit om te spelen met reflectie en de zoektocht naar meerdere verhalen in hetzelfde beeld. 

We lopen vanuit de Matongewijk door naar de Kunstberg, waar we begroet worden met een prachtig uitzicht over de stad. Op de trappen speelt een straatmuzikant gitaar terwijl kinderen lachend tussen de voorbijgangers heen lopen en dansen. Naarmate we dichter bij het Centraal Station komen, worden de straten drukker. Reizigers, pendelaars en internationale toeristen wandelen door elkaar, de ene op haar gemak, de ander met haast. Het lijkt wel een knooppunt van culturen en trajecten, waar het alledaagse leven zich afspeelt in een voortdurende stroom van beweging.

We wandelen naast elkaar en ik kijk hoe Ximena fotografeert. Hoe dichtbij ze komt, verschilt telkens, afhankelijk van wat ze wil vastleggen. Soms loopt ze vlak langs haar onderwerp, dichter dan de meeste mensen zouden durven, terwijl ze recht vooruit naar de straat kijkt. “Ik kijk nooit door de viewfinder. Ik maak het beeld altijd eerst in mijn hoofd en dan is het hopen dat het ook zo uitdraait.” Ik blijf stilstaan, kijk hoe ze voorbij een groep tieners wandelt en bijna de neuzen van de meisjes raakt. Ze vangt het ogenblik en verdwijnt weer in de beweging van de straat. 

“Voor elke straat moet je je belichting opnieuw instellen,” zegt ze, “en daardoor word je je elke keer bewust wanneer je een hoek omslaat.” Wanneer we het Centraal Station achter ons laten, passeren we de Koninklijke Sint-Hubertusgalerijen. Ze werden gebouwd in 1847 en behoren tot de oudste overdekte winkelgalerijen van Europa. Al snel werden ze een ontmoetingsplek voor het culturele en intellectuele leven van Brussel. Schrijvers, kunstenaars en leden van de burgerlijke elite verzamelden zich onder het glazen dak, waardoor de galerijen veranderden in een verfijnd stedelijk salon. Daardoor zijn de galerijen vandaag nog steeds een plek waar heden en verleden elkaar ontmoeten.

Na al een tijdje naast haar te lopen, begin ik haar verschillende tactieken te herkennen. Soms beweegt ze zich openlijk door de straat en springt ze rond, echt als een gekke vrouw. Wat me opvalt, is dat mensen haar gedrag vaak volgen: ze lachen mee en lijken zelfs trots wanneer ze merken dat ze gefotografeerd zijn. “Ik wil onopvallend blijven, maar als je eenmaal bent opgemerkt, draait alles om hoe je met je personages omgaat. Als je stiekem doet, merken mensen dat. En dan kijken ze naar je alsof ze je kunnen vermoorden. Je moet goed kunnen aanvoelen hoe mensen reageren. En als ze het niet leuk vinden, neem je verantwoordelijkheid: je praat met hen en legt uit wat je bedoeling is.”

Ze noemt de mensen die ze fotografeert ‘personages’. Tijdens het wandelen wijst ze ze voor mij aan: “Dat is een interessant personage, kijk eens hoe hij gekleed is…” Je vindt zulke personages overal in Brussel, ook op de Grote Markt. Het historische hart van Brussel is omgeven door sierlijke gildehuizen en het gotische stadhuis. Het was en is nog steeds het centrum voor het sociale en commerciële leven en naar verluidt hebben verschillende grote filosofen in de cafés rondom hun ideeën neergepend. “Al zijn het nu vooral toeristen met hun selfiesticks”, lacht Ximena. “Maar soms is er, met een beetje geluk, een evenement op de markt, wat het een uitstekende plek maakt voor straatfotografie. Telkens wanneer er iets gebeurt, vult het plein zich met heel specifieke figuren, elk met hun eigen verhaal binnen het frame.”

Fotografie is een geweldige manier om een stad te leren kennen en te begrijpen. Hoewel ik Brussel al vaak had bezocht om vrienden en familie te zien, was het de eerste keer dat ik echt vertraagde en door de straten slenterde. “Ik ben hier in 2010 komen wonen,” vertelt Ximena, “ik wist niets over deze plek, dus ik moest helemaal van nul beginnen.” Met een camera naar buiten gaan gaf Ximena een reden om te wandelen en de stad te leren kennen die nu haar thuis is. “Brussel werd al snel mijn tweede thuis. Het is klein, bijna alsof het uit verschillende kleine dorpen bestaat, elk met een eigen karakter, maar samen één stad. Wanneer mensen me vragen: is Brussel niet saai? Dan wil ik alleen maar roepen: “Je hebt geen flauw idee!’’” Alles wat in Europa gebeurt, passeert via Brussel. Ximena ziet de stad als een soort knooppunt, een centrum dat weerspiegelt wie we samen zijn.

We wandelen richting de Nieuwstraat, de belangrijkste en grootste winkelstraat, waar we terechtkomen in een constante stroom van mensen en hun volle tassen die de winkels in en uit lopen. Ximena wijst naar een vrouw die midden op straat staat en voorbijgangers om geld vraagt. “Ze staat hier al zolang ik me kan herinneren, waarschijnlijk zelfs al voordat ik hier kwam. Ik heb haar meerdere keren gefotografeerd en heb zo haar veranderingen vastgelegd met mijn camera. Fotografie helpt me te begrijpen waar ik rondloop en wat er rondom mij gebeurt. Straatfotografie draagt op die manier bij aan het collectieve geheugen van de stad. Ze bewaart wat anders zou verdwijnen of onopgemerkt zou veranderen. Straten die opnieuw worden aangelegd en de herinnering aan hoe ze ooit waren. Lantaarnpalen die verplaatst worden of het bankje van de man zonder huis. Zo schrijf je een beetje mee aan het verhaal van Brussel.”

“Als straatfotograaf ken je het verschil tussen een jager en een visser”, legt Ximena uit. Ik, eerder als nieuweling in het vak, wist dat echter niet. Ze legt het mij uit: “Een jager is iemand die rondloopt en op zoek gaat naar goede beelden, letterlijk op jacht naar een foto. Ze moeten durf tonen om het beeld te krijgen dat ze willen. Een visser daarentegen blijft op één plek en wacht op het juiste moment binnen hetzelfde kader. Ze zijn geduldig. Zodra je een plek hebt gevonden, is het de kunst om te wachten tot de situatie vanzelf ontstaat.” 

Het busstation van Rogier is de perfecte plek om volgens Ximena’s definitie te ‘vissen’. Hier komen verschillende bus- en tramlijnen samen die het historische centrum verbinden met de noordelijke wijken van de stad. Het is een plek van komen en gaan. Sommigen rennen over het plein terwijl hun bus al aan het vertrekken is, anderen staan stil onder het glazen dak en kijken op hun telefoon. Sommigen nemen afscheid en anderen zien elkaar weer terug. Het glas van het busstation zit niet overal meer perfect op zijn plaats; sommige panelen zijn half losgeraakt en er zitten barsten in. De omliggende gebouwen en de open ruimte creëren een sterk gevoel van diepte, en de bussen die voorbijrijden met hun lange rijen ramen voegen nog een extra laag toe. Het wordt een interessante plek om te spelen met compositie en gelaagdheid. “Ik kom hier altijd terug,” zegt ze. Wanneer ik vraag of het niet saai wordt om steeds op dezelfde plek te fotograferen, antwoordt ze meteen: “Er bestaat niet zoiets als een saaie plek. En als die er toch is, dan zijn het de mensen en de gebeurtenissen die ze uiteindelijk interessant maken.”

Het is niet in elke buurt even makkelijk om te fotograferen en onopgemerkt te blijven. “Vanaf hier moet je een beetje beter beginnen oppassen,” verzekert Ximena mij als we door de straten rond het Noordstation wandelen. “De mensen worden niet graag gefotografeerd, maar het is een heel interessante plek,” gaat ze verder. Migratie is een centraal onderwerp in Ximena’s fotografie, wat maakt dat ze etnisch gemengde wijken in Brussel sneller opzoekt, zoals hier in Schaarbeek. “Het is het samenwonen van oud en jong, arm en rijk, dat mij aanspreekt en waar ik graag naar op zoek ga.” We wandelen door de Brabantstraat, waar een overaanbod van winkels, cafés, markten en restaurants een gezellige sfeer creëert. Rond ons klinkt het Frans, Arabisch en Nederlands door elkaar. We wandelen over het voetpad dat veel te smal is voor de hoeveelheid mensen die er passeren. 

“Als mensen niet gefotografeerd willen worden, dan doe je dat niet,” antwoordt Ximena als ik haar vraag wat ze doet als er iemand minder goed reageert. “Het is belangrijk dat je de situatie zo goed mogelijk probeert in te schatten en je moet je eigen verantwoordelijkheid nemen als het fout gaat.” Deze vraag deed haar denken aan een aantal jaren terug: “Ik was ooit met een vriendin aan het fotograferen en we wilden iets doen rond sekswerkers achter het raam. Terwijl we foto’s namen, werden we opgemerkt door iemand die het er niet mee eens was, en het voelde meteen fout. We liepen weg, maar hij kwam achter ons aan. Uiteindelijk is er niets gebeurd, maar ik heb de beelden meteen verwijderd. Het is nooit mijn bedoeling om mensen pijn te doen met wat ik fotografeer, zeker niet wie het al moeilijk heeft.” 

Als we onze wandeling afronden, is er één ding dat mij heel duidelijk is geworden: straatfotografie is een passie. “Het is moeilijk om er echt je brood mee te verdienen”, zegt Ximena. “En dat is ook niet waarom ik het doe. Als ik die passie niet voelde, zou ik niet dag na dag de straat op gaan. Want ik fotografeer voortdurend en elke dag kom ik thuis met duizend foto’s. Maar of ik dé foto maak, dat blijft altijd onzeker.”

Een deel van de foto’s in dit artikel zijn gemaakt tijdens de wandeling die hierboven beschreven wordt. 

Nu is het aan jou. Ga op pad, kijk je ogen uit en probeer het zelf.

‍

Tekst: Leena Van den Bergh
Foto’s: Ximena Echague

‍